Binnen de universiteit hoor je het steeds vaker: digitale soevereiniteit. We moeten minder afhankelijk worden van Big Tech Meer grip op onze data, meer open source en meer zelf doen.
Klinkt goed. Niemand is vóór afhankelijkheid.
Maar elke keer als ik het hoor, denk ik vooral:
Oké wie gaat dit doen dan? En wie gaat dit betalen?
Want uiteindelijk landt dit soort ambities niet bij het bestuur.
Die landen op een backlog.
Open source is geen toverwoord
Wat me soms een beetje jeuk geeft, is hoe makkelijk “open source” als oplossing wordt geroepen.
Alsof het automatisch goedkoper, beter en vrijer is.
Mijn ervaring tot nu toe?
Meestal niet. Ik heb eerlijk gezegd nog nooit een open source alternatief gezien waarvan ik dacht: dit is duidelijk beter dan de commerciële variant.
Denk aan:
- Jira / Azure DevOps vs open source projectmanagement tooling
- Topdesk vs open source ITSM
- Google Drive of OneDrive vs alternatieven
- Brightspace of Canvas vs Moodle
Functioneel kan het vaak wel. Maar gebruiksgemak? Integraties? Beheer? Support? Dan wordt het ineens wat lastiger allemaal.
En als je het écht soeverein wilt doen, moet je het dan zelf hosten en beheren? Dus:
- servers
- beheer
- updates
- security
- mensen
- budget
In een universitaire omgeving waarin er tegelijkertijd flink wordt bezuinigd zijn dit lastige zaken.
Teams zien het als “beleid”, niet als hun probleem
Wat ik in teams merk, is dat digitale soevereiniteit voelt als iets abstracts.
“Dat is toch iets van bestuur/architectuur/inkoop?”
Niet: van ons.
En ergens snap ik dat wel. Als jij een sprint vol klantwensen hebt, ga je niet uit jezelf denken:
“Laat ik eens drie weken alternatieven voor GitHub onderzoeken.”
Die tijd kun je ook besteden aan features waar gebruikers echt op zitten te wachten, dus gebeurt er… niets. Niet uit onwil, maar omdat het nooit het belangrijkste probleem van vandaag is.
Totdat het dat ineens wél is.
Zelforganisatie… maar niet hierover?
Laatst vroeg ik ons team:
“Moeten we eigenlijk niet eens nadenken over onze afhankelijkheid van GitHub, Azure, Jira, dat soort dingen?”
De reactie was ongeveer:
“Ja goed punt, maar daar moet eerst iemand hoger in de boom opdracht voor geven.”
Dat vond ik opmerkelijk, want voor de rest zijn we super zelforganiserend.
Architectuurkeuzes? Doen we zelf.
Technische oplossingen? Doen we zelf.
Procesverbeteringen? Doen we zelf.
Maar zodra het over soevereiniteit gaat, kijken we omhoog. Alsof autonomie daar ophoudt. Blijkbaar voelt het te groot, te politiek of te duur.
Waarschijnlijk alle drie.
De ongemakkelijke waarheid: het kost gewoon geld
En daar zit volgens mij de kern. Digitale soevereiniteit is geen technisch trucje, het is een investering:
- Migreren kost tijd.
- Voor zelf hosten heb je de mensen nodig.
- Beheer kost structureel budget.
- Open source is niet gratis als je het professioneel wilt doen.
Je kunt dit niet “erbij” doen in teams die nu al moeite hebben om de winkel open te houden.
Dus als universiteit moet je eigenlijk gewoon zeggen:
Put your money where your mouth is.
Niet: “teams moeten soeverein werken”.
Maar: “hier is budget, capaciteit en prioriteit”.
want als je het aan faculteiten overlaat, wordt het een boodschappenlijstje:
- te duur → schrappen
- te lastig → schrappen
- te weinig tijd → schrappen
Zo werkt soevereiniteit niet. Dat is geen nice-to-have, maar een strategische keuze.
Wat betekent dit dan wél voor Scrumteams?
Ik denk dat het realistischer is als we het kleiner en concreter maken.
Niet meteen: “we gaan alles zelf hosten”.
Maar bijvoorbeeld:
- weten we waar onze data staat?
- kunnen we exporteren als het moet?
- hebben we een exit-strategie?
- denken we bewust na over nieuwe afhankelijkheden?
Gewoon volwassen keuzes maken op een pragmatische manier.
Mijn rol als Scrum Master
Voor mij betekent het vooral:
- het gesprek blijven voeren
- technische schuld en afhankelijkheden zichtbaar maken
- PO’s helpen dit mee te prioriteren
- en af en toe hardop zeggen: “dit is geen feature, maar wél belangrijk”
En soms ook gewoon eerlijk zijn:
Digitale soevereiniteit is geen gratis morele upgrade. Het is werk, kost geld en er moeten keuzes gemaakt worden. Als organisatie moet je dat echt willen. En als team moet je het serieus nemen.
Anders blijft het een mooi woord in een PowerPoint, onderwerp van vele overleggen. Een stapel notulen en uiteindelijk geen verandering.
Header photo by Jack Moreh from Freerange Stock
Geef een reactie